In april 2024 komt je nieuwe boek ‘Werken aan de Kwaliteit van Hoger Onderwijs’ uit. Het is het vervolg op het succesvolle ‘studiesucces door onderwijskwaliteit’. Waarom moest er een vervolg komen? 

Over het vorige boek heb ik enorm veel presentaties gegeven en de vraag is altijd: ja dat willen wij inhoudelijk wel, maar hoe pak je dat aan? hoe krijg je docenten mee? hoe organiseer je verandering? hoe overtuig je anderen? hoe ga je om met de leiding?
Waar het vorige boek (Studiesucces door Onderwijskwaliteit) ging over de ‘WAT’ vraag (wat maakt een opleiding succesvol?), gaat het nieuwe boek gaat over de ‘HOE’ vraag (hoe pak je dat dan aan?).
We benaderen deze vraag door een integratie van een onderwijsmodel (constructive alignment), een organisatiemodel (strategic alignment) en een uitvoerend model (het SIE-model) en vullen dat aan met informatie over onderwijskundig leiderschap in de praktijk.

Wat maakt in jouw ogen verandering bewerkstelligen in HO organisaties soms zo lastig?
Heb je even? Er zijn heel veel verschillende zaken die meespelen, die overigens ook wel terug te vinden zijn in de managementliteratuur. Een van de grote succesfactoren bij veranderprocessen in het hoger onderwijs is dat docenten samenwerken aan veranderingen, maar docenten zijn erg op hun autonomie gesteld en er wordt te weinig ingezet op samenwerking. Daarbij is er vaak een gebrek aan kennis over onderwijskundige principes, docenten zijn soms een beetje ‘didactiek resistent’. Iedereen denkt er verstand van te hebben en die meningenfabriek is zo dominant dat die al snel de overhand krijgt. Ook hebben we vaak last van onduidelijkheden over taken, rollen en bevoegdheden. Wat opvalt is dat je in veel onderwijsorganisaties ziet dat iedereen overal over gaat en dus eigenlijk nergens over. Probleemeigenaarschap is er vaak niet of het is onduidelijk geregeld.
Daarbij speelt dat de werkdruk hoog is, omdat we in Nederland hoge kwaliteit moeten leveren voor relatief weinig geld, wat tot een grote werkdruk leidt.
Kortom, je hebt stevig onderwijskundig leiderschap nodig als je echt wat voor elkaar wilt krijgen: mensen die gedegen onderwijskundige kennis hebben en verstand hebben van management van onderwijsverandering, bijvoorbeeld aan de hand van het SIE-model.

Je brengt nu inmiddels 52 jaar ervaring mee in het hoger onderwijs, kan je iets zeggen over de grootste verschuivingen die je hebt gezien?
Heel veel toch wel en er is ook echt wel vooruitgang. Politiek gezien is 1982 natuurlijk een omslagpunt: de invoering van de tweefasenstructuur met vierjarige programma’s en ‘hoger onderwijs voor velen’. Vervolgens de invoering van visitaties gevolgd door accreditaties in 1989 en daarna de invoering van de BAMA in 2002/2003.
Maar als ik naar het onderwijs kijk: alles was vroeger kennis georiënteerd en er zat nauwelijks opbouw in onderwijsprogramma’s. Nu wordt er veel meer integratief gedacht en gaat het niet meer alleen om kennis, maar ook juist om de vaardigheden om die kennis te gebruiken. Dit is vooral merkbaar in disciplines zoals geneeskunde, waar traditionele afzonderlijke vakken zoals anatomie en fysiologie worden geïntegreerd met de vaardigheden om die kennis toe te passen, met de patiënt als centraal punt.
Verder wordt er een hiërarchische opbouw nagestreefd bij veel opleidingen, waarin vakken op elkaar doorbouwen. En dan natuurlijk de Constructive Alignment, zowel per cursus als per jaar of per programma. Voor mij persoonlijk geldt dat ik altijd heb bekritiseerd dat we wel onderwijs geven, maar dat wat de student daarmee doet een soort black box is. Die black box, het leren van de student, krijgt langzamerhand meer aandacht en dat is voor mij essentieel.

Met welke moeilijkheden hoop je dat het HO over 20 jaar niet meer te maken heeft?
Dat we niet de hele tijd opnieuw beginnen, zo veel discussies komen steeds weer terug op basis van misinformatie. En er is zo veel goede informatie te vinden.

Is er iets dat je kwijt wilt?
Hoger onderwijs is prachtig, ik heb er zelf zo van genoten en dat gun ik iedereen. Daar heb ik me denk ik – alle gemaakte fouten daargelaten – mijn hele carrière voor ingezet: hoe kunnen we het leren bevorderen en studenten echt veel bagage meegeven voor de rest van hun leven en dat ze lol in het leren hebben en houden.